คำแนะนำ

img

อินไซด์ไบแอส

การเอนเอียงทางความคิด มีผลต่อการคิดและพฤติกรรมอย่างไร

การเอนเอียงทางความคิด ( cognitive bias ) หรือไบแอส เป็นความบ่งพร่องของระบบความคิดที่มีผลต่อการตัดสินใจ หรือการตัดสินเรื่องต่างๆ ไบแอสบางส่วนเกี่ยวข้องกับความทรงจำ วิธีที่เราจดจำเหตุการณ์นั้นๆ อาจก่อให้เกิดไบแอสด้วยเหตุผลหลายประการ และทำให้เกิดการคิดและการตัดสินใจที่เอนเอียงเมื่อประสบเหตุการณ์หรือสถานการณ์นั้นอีก นอกจากนี้ ไบแอสยังอาจเกี่ยวข้องกับความสนใจ เนื่องจากความสนใจของแต่ละบุคคลจะมีความจำกัด เราจึงมักเอนเอียงกับสิ่งที่ให้ความสนใจมากกว่า สิ่งเหล่านี้สามารถทำให้ไบแอสสามารถเข้ามามีอิทธิพลต่อมุมมองและวิธีคิดของเรา

ไบแอสทำงานอย่างไร

ความเอนเอียงทางความคิด เป็นความคลาดเคลื่อนของกระบวนการคิดที่เกิดขึ้น เมื่อเรากำลังประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูลรอบตัว แม้สมองของคนเรามีพลัง แต่ขึ้นอยู่กับข้อจำกัด และไบแอสมักเป็นผลมาจากความพยายามในสมอง ที่จะทำให้การประมวลผลข้อมูลที่ว่านี้ง่ายขึ้น สามารถการตัดสินใจได้ในเวลาอันสั้น

ดังนั้น ในขณะที่เรากำลังตัดสินใจหรือตัดสินสิ่งต่างๆที่เกิดขึ้น โดยอาจคิดเราได้ใช้ตรรกะ ความมีเหตุผล และมีความสามารถในการรวบรวมและประมวลข้อมูลทั้งหมดที่มีให้ แต่แท้จริงแล้วในบางครั้ง ไบแอสก็อาจนำเราไปสู่การตัดสินใจนั้นๆ แน่นอนว่า การไม่ได้ใช้เหตุผลหรือข้อมูลอย่างครบถ้วน อาจกลายเป็นบทสรุปที่ผิดพลาดได้

สาเหตุ

หากเราจะพยายามคิดถึงทุกทางเลือกที่เป็นไปได้เมื่อทำการตัดสินใจ นั่นอาจต้องใช้เวลานานในการตัดสินใจ เนื่องจากสภาพแวดล้อมที่แท้จริง ที่มีทั้งความซับซ้อนและปริมาณจำนวนข้อมูลจำนวนมหาศาล ในบางครั้งเราจึงจำเป็นต้องพึ่งพาทางลัดทางจิตบางอย่าง ที่ช่วยให้ตัดสินใจได้เร็วขึ้น

ไบแอสเป็นทางลัดทางจิต ที่รู้จักกันในชื่อ ฮิวริสติก ซึ่งมักมีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันเสมอ ในขณะที่บางครั้งมันมีความแม่นยำอย่างน่าประหลาดใจ แต่บางครั้งมันก็สามารถนำไปสู่ความเบี้ยงเบนในกระบวนการคิด ไม่ว่าจะเป็นความกดดันทางสังคม แรงจูงใจ อารมณ์ และข้อจำกัดของจิตใจในการประมวลผลข้อมูล ล้วนมีส่วนทำให้เกิดไบแอสได้

ไบแอสก็มีประโยชน์

ไบแอสเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องเลวร้ายไปเสียหมด นักจิตวิทยาเชื่อว่าไบแอสมีจุดประสงค์ในการปรับตัว ทำให้เราสามารถตัดสินใจได้อย่างรวดเร็ว สิ่งนี้มีความสำคัญหากเราเผชิญกับสถานการณ์ที่อันตรายหรือคุกคาม เช่น หากกำลังเดินไปตามตรอกมืด และมองเห็นเงาดำที่ดูเหมือนจะติดตามเรามาติดๆ ไบแอสเกี่ยวกับความรู้ความเข้าใจอาจทำให้คุณติดสินได้ว่าเงาดำนั้นคือคนร้าย และควรออกจากตรอกโดยเร็วที่สุด บางที เงาดำอาจเป็นแค่ชายธงที่โบกสะบัดในความมือในสายลม แต่ทางลัดทางจิตมักทำให้เราพ้นจากอันตรายในสถานการณ์ที่ต้องตัดสินใจอย่างรวดเร็วได้

ไบแอสกับเหตุผลวิบัติ  

การเอนเอียงทางความคิด แตกต่างจากเหตุผลวิบัติ (fallacy) ซึ่งเป็นการพยายามหรือจงใจใช้เหตุผลที่มีน้ำหนักน้อยมาเป็นข้อสรุป แต่ไบแอสเป็นสิ่งที่อยู่ลึกในจิตใจ เช่นความจำ ความสนใจ หรืออื่นๆ ที่นำมาสู่การประมวลผลทางความคิด

ที่มา : How Cognitive Biases Influence How You Think and Act

อัลบั้มภาพ