ผลงาน

img

จัดทัพคัดกรอง ตาบอดต้อหิน

โรคต้อหิน เป็นสาเหตุตาบอดอันดับสองของโลกและเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของโรคตาบอดที่รักษากลับคืนไม่ได้ ในปี พ.ศ.2553 โรคต้อหินพบทั่วโลกถึง 60.5 ล้านคน และประมาณ 8.4 ล้านคนต้องตาบอดทั้งสองข้าง โดยคาดการณ์ว่าในปี พ.ศ.2563 คนทั่วโลกจะต้องเป็นต้อหินเพิ่มขึ้นเป็น 79.6 ล้านคน และตาบอดทั้งสองข้าง 11.4 ล้านคน ซึ่งในประเทศไทยเคยมีการสำรวจในปี พ.ศ.2549 พบว่าคนไทยเป็นโรคต้อหินถึง 4.1 ล้านคน

เนื่องจากโรคต้อหินเป็นโรคที่มีความเสี่ยงสูง และผลของโรคทำให้เกิดการพิการตาบอดถาวร และมีปัจจัยที่อาจเป็นเหตุส่งเสริม คือการที่ประชาชนมักไม่ค่อยได้ตรวจสุขภาพตาในการตรวจร่างกายประจำปี เนื่องจากโรคเกี่ยวกับดวงตาโดยทั่วไปมักเป็นโรคที่มีอาการแสดงเกิดขึ้นแล้วผู้ป่วยจึงจะเข้าพบจักษุแพทย์ ทั้งที่การค้นหาความเสี่ยงของการเกิดโรคต้อหินนั้นเป็นการป้องกันในระยะเริ่มต้น ซึ่งเป็นหนทางเดียวที่จะไม่ทำให้เกิดการสูญเสียการมองเห็นในระยะยาว การคัดกรองเพื่อค้นหาโรคในประชาชนจึงเป็นการป้องกันที่เป็นที่ยอมรับของจักษุแพทย์

ที่โรงพยาบาลสุรศักดิ์มนตรี จังหวัดลำปาง มีประชาชนเข้ามาขอบรับบริการที่แผนกจักษุกรรม โรงพยาบาลค่ายสุรศักดิ์มนตรีด้วยโรคทางตาเป็นจำนวนมาก จึงมีความหลากหลายโรคและอาการ แต่สิ่งที่จักษุแพทย์และคณะทำงานให้ความสำคัญคือโรคต้อหิน จากเหตุผลดังกล่าว จึงได้จัดทำโครงการ “จัดทัพคัดกรอง ตาบอดต้อหิน” โดยมีกิจกรรมสำคัญ ได้แก่ การออกหน่วยจักษุเคลื่อนที่ไปให้บริการคัดกรองค้นหาโรคต้อหินให้กับประชาชนทั่วไป และผู้ด้อยโอกาสในพื้นที่จังหวัดลำปาง “แบบเชิงรุก” โดยไม่ต้องรอให้ประชาชนมีอาการแล้วจึงค่อยมาโรงพยาบาลทำให้ประชาชนสามารถเข้ารับการดูแลรักษาได้เร็วขึ้น ลดภาวะตาบอดจากต้อหินลง ประชาชนสามารถช่วยเหลือตนเองได้ ไม่เป็นภาระต่อผู้อื่น สามารถเข้าถึงการรักษาโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย

โดยโรงพยาบาลค่ายสุรศักดิ์มนตรี ได้มีการปรับปรุงการให้บริการ จากเดิมที่เคยมีการใช้เครื่องวัดความดันลูกตาในการคัดกรอง ซึ่งพบปัญหาว่าไม่สามารถตรวจพบโรคต้อหินในคนที่มีความดันตาปกติ หรือผู้มาคัดกรองมีการหลับตาขณะวัดความดันลูกตา จึงทำให้ค่าความดันตาที่วัดได้คลาดเคลื่อนและสูงกว่าความเป็นจริง จึงมีแนวคิดในการปรับเปลี่ยนวิธีการตรวจเป็นการใช้เครื่องถ่ายภาพจอประสาทตาแทน เพื่อที่จะประเมินลักษณะความผิดปกติของเส้นประสาทตาโดยจักษุแพทย์ อนุสาขาโรคต้อหิน โดยขยายการดำเนินการให้มีความต่อเนื่อง สามารถตรวจคัดกรองโรคต้อหินให้กับประชาชนได้ตลอดทั้งปี ทำให้โครงการมีความต่อเนื่องและทำได้อย่างยั่งยืน

เนื่องจากความขาดแคลนแพทย์เฉพาะทาง ซึ่งพบว่าในเขตพื้นที่จังหวัดลำปางมีจักษุแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญอนุสาขาโรคต้อหิน จำนวน 1 คนเท่านั้น จึงมีแนวคิดการคัดกรองโดยใช้เจ้าหน้าที่อื่นๆของโรงพยาบาล ทั้งพยาบาล ผู้ช่วยพยาบาล พนักงานช่วยการพยาบาลทั่วไป ของโรงพยาบาลค่ายสุรศักดิ์มนตรี สลับหมุนเวียนกัน ซึ่งสามารถช่วยกระจายการคัดกรองโรคต้อหินไปสู่ประชาชนในหลายระดับ เกิดความทั่วถึงมากยิ่งขึ้น โดยโรงพยาบาลได้เตรียมความพร้อมของบุคลากรให้มีความรู้และทักษะในการตรวจคัดกรองโดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง

นอกจากนี้ได้มีการบูรณาการทำงานร่วมกันกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีการประชุมร่วมกันวางแผนการดำเนินงานเข้าชุมชน เพื่อให้เหมาะสมกับบริบทและวิถีชีวิตของกลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้เกิดความคุ้มค่าของการดำเนินงาน เป็นการดำเนินการร่วมกับอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ในแต่ละพื้นที่ผ่านผู้รับผิดชอบ สมาชิกอาสาสมัครสาธารณสุขขององค์การบริหารส่วนตำบล และเทศบาลนครลำปาง ซึ่งเป็นผู้ที่รู้จักพื้นที่และประชากรทำให้สามารถนำการบริการดังกล่าวเข้าถึงประชาชนได้ง่าย โดยเฉพาะผู้ที่มีรายได้น้อยที่มองเห็นปัญหาสุขภาพเป็นอันดับรองจากปัญหาเรื่องปากท้อง การแสวงหาสถานที่จัดบริการที่ใกล้ชิด ลดภาระการเดินทางของประชาชน โดยกำหนดให้เป็นแหล่งที่ประชาชนเข้าถึงได้สะดวก เพื่อให้ผู้สูงอายุและผู้ที่ด้อยโอกาสเข้าถึงอย่างแท้จริง เช่น การใช้ศูนย์สาธารณสุขชุมชน วัด ศาลาของหมู่บ้าน ศาลาวัด หรือแม้กระทั่งบ้านของผู้นำชุมชน เป็นการแสดงถึงความร่วมมือ และร่วมกันตระหนักถึงความสำคัญของกิจกรรมในโครงการนี้

ผลการดำเนินการที่ผ่านมา พบว่ามีประชาชนเข้าร่วมโครงการจำนวนมาก สามารถคัดกรองทั้งผู้ที่เป็นโรคต้อหิน ผู้มีความเสี่ยงโรคต้อหิน และความผิดปกติทางตาอื่นๆ โดยในปี 2562 ได้มีการขยายผลของโครงการไปสู่ประชาชนโดยรอบค่ายฝึกรบพิเศษประตูผา อ.แม่เมาะ จ.ลำปาง โดยเน้นถึงประชาชนกลุ่มชาวเขา ซึ่งถือเป็นผู้ด้อยโอกาสอยู่ห่างไกลเมือง โดยได้จัดทำเป็นโครงการถวายเป็นพระราชกุศลแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ 64 พรรษา

โครงการ “จัดทัพคัดกรอง ตาบอดต้อหิน” ได้ส่งผลให้พี่น้องประชาชนมีโอกาสเข้าถึงบริการคัดกรองโรคต้อหิน โดยไม่ต้องรอให้เกิดมีความผิดปกติทางตา นอกจากนี้การคัดกรองค้นหาต้อหิน ก็จะสามารถพบความผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย นอกจากนี้ยังได้รับความรู้ด้านโรคที่เกี่ยวข้องกับดวงตา โดยผ่านการให้ความรู้ของเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง จึงถือได้ว่าเป็นการจัดบริการแบบครบวงจรให้แก่ประชาชนอย่างแท้จริง

อัลบั้มภาพ